Minggu, 08 Desember 2019

KAKAWIN BHARATAYUDA PUPUH LI (11-17) Oleh Prof.Dr. R.M. Sutjipto Wirjo Supato

Blog Ki Slamet 42: Kita Semua Wayang
Senin, 09 Desember 2019 - 06.02 WIB
 


“KAKAWIN BHARATAYUDA PUPUH LI (11–17)”
Prof.Dr.R.M. Sutjipto Wirjo Suparto

No
T r a n s k r i p s i

T e r j e m a h a n  B e b a s
11
Iki pwânaktâtyanta lêwih i kaҫûrânya suyaҫa.
Awasthâ mungguh swargga saphala pa tinyeka palalun.
Ya tâhyun pratyakshâ kita wikane yak-tinging ujar.
Kadiwyajnanangkwiki tarima panonanta sakarêng.

11
“Anak-anakmu berjasa baik telah perlihatkan keberanian yang luar biasa! Pasti mereka dapat pahala dan akan mencapai  sorga. Maka ikhlaskanmereka! Jika ingin yakinkan kebenaran seperti yang saya katakan  maka terimalah ilmu ini  yang dapat kamu pakai, meski Cuma sebentar”. 

12
Wuwun Kreshnna Dwaipâyana ri sira sang tibra kalaran.
Parêng mânêmbah sangҫaya lipur ikang ҫoka wêkasan.
Apan pratyaksha wruhnira ri hamê-ngan sang mati kabeh.
Têka ryyâtitânâgatanika katon ring tribhuwana.
12
Demikian pesan Begawan Wyâsa
(Kresna Dwipayana) kepada mereka yang menderita kesusahan yang mendalam. Mereka menyembah ke pada Begawan Wyasa. Berkat ilmu yang diberikannya, mereka mampu melihat peristiwa masa lampau dan peristiwa masa datang di tiga dunia.

13
Muwah sûkshma çri Wyâsa alara kâryyamrih atahên.
Wuyung dewi ta pweki humalang-alang tan wawang umûr.
Matangnyâpti cûdâmanni sang agawe dhwastaning anak.
Ikâ rakwânghing enaka pamaddêmeng duhka sawukir.
13
Hilanglah sang begawan Wyasa begitu pun mereka yang menderita. Mereka mencoba bertahan.  Dewi Drupadi begitu menderitanya. Karena itu Dewi Drupadi inginkan kepala Aswatama.
Hanya itu yang dapat menghilangkan perasaan dendamnya yang sebesar gunung.

14
Ikang ratna pwâtmâ gatinika têkap Dronnatanaya.
Awâs yan hinâ kerang-iranga sirân saha ri sira.
Sanishttâ nyewêhnyâmakawênanga ling Bhima mangaku.
Sawetning sih marmmâwêlas i sira sang dina kalaran.
14
Manikam  di kepala Aswatama merupakan jimat Aswatama. jika benda itu terpisah darinya, ia akan kehilangan kesaktiannya. Maka Bima bersumpah untuk mendapatkan benda itu untuk Drupadi sebagai obat pelenyap dendam  Drupadi  kepada Aswatama yang telah  mempermalukannya.

15
Byatitan mangkat Pânnddawa saha bala mwang gaja ratha.
Dumonâçwatthâma rinaharina ring durgga gahana.
Kapanggih manghöt ring giriwana kagὅman kakêtêran.
Arês yan ton Bhimâmayata mupuheng lohitamuka.
15
Singkat cerita, orang-orang Pandawa pun berangkat bersama tentaranya. Kereta perang dan  pasukan gajah menuju ke medan laga dengan tujuan memerangi Aswatama. Didapati Aswatama sedang bersembunyi di dalam hutan. Tubuhnya gemetar melihat Bima yang mengangkat gadanya yang bernama Lohitamuka.

16
Tuwin doning manghöt awêdi ri wuyungPânnddutanaya.
Apan byakteking yan sira mati wêkâtah karahatan.
Kunêng pwa n manggêh tushtta Kurupati ngûni n salah iddêp.
Tinûting lina ndan dwijasuta gupe trâsa wêkasan.
16
Aswatama bersembunyi di dalam hutan, karena ia takut terhadap Pandawa karena ia telah membunuh anak-anak  para Para Pandawa meskipun ketika dulu berselisih  dengan raja Salya, Raja Kurupati mendukung  tindakannya membunuh anak-anak Pandawa. Tetapi kini Aswatama
justru merasa ketakutan.

17
Kapanggih mangke prâpta Pawanasutânghruk saha gadâ.
Nda panglampû ko ng pâpa lingira n umangsö manudingi.
Prayatnâçwatthâmânglêpasi ri wêkasning çarawara.
Têhêr mojar siddhâ tiki, mêjahana ng Pânnddawa mêne.
17
Ketika itu Bima putra Dewa Bayu datang menyerang dengan gadanya: “Terimalah kematianmu orang hina!” Demikian  ucap Bima, ia maju ke muka menuju ke arah Aswatama. Seketika Aswatama  melepas panah sakti “Brahmaçirah” seraya berkata: “Pasti aku akan berhasil membunuh orang-orang Pandawa!”


Senin, 09 Desember 2019  05:15 WIB
Drs. Slamet Priyadi di Kp. Pangarakan, Bogor

P u s t a k a  :
Prof. Dr. R.M. Sutjipto Wirjosuparto
Kakawin Bharata-Yuddha, Bhratara – Jakarta 1968

Sabtu, 07 Desember 2019

KAKAWIN BHARATAYUDA PUPUH LI (6-10) Oleh Prof.Dr.R.M. Sutjipto Wirjo Suparto

Blog Ki Slamet 42: Kita Semua Wayang
Minggu, 08 Desember 2019 - 08.37 WIB




“KAKAWIN BHARATAYUDA PUPUH LI (6–10)”
(SAKIT HATI DEWI DRUPADI)

TRANSKRIPSI
NO
TERJEMAHAN BEBAS
Rikâ rêp sangkeng sûkshma sira bhagawân Wyâsa sakala.
Têkâlungguh ngkâne harêpira sang onêk salahasa. Mapang kagyat sakwehnira parêng anêmbah tan akaddat.
Musap jöng sang Pânnddyâsêgêh inujaran de muniwara.
6
Ketika situasinya tenang, Begawan Wyasa menampakkan diri  ke wujud jasmaniahnya. Begawan Wyasa duduk di depan mereka yang sedang dirudung kesedihan.
Tak berapa lama kemudian berkatalah Sang Begawan Wyasa yang sangat terkenal itu;

Nihan donku n prâptâpitutura ri ҫokanta malara.
Panddêm ring samyâgjnâna pamunah ikang duhka ri hati.
Tutur teng tatwwâdhyâtmika pamasêha ng buddhi magêlêh.
Sapâjar ҫri Krêshnnamrêta gatinira n yogya pituhun.
7
“Tujuan saya datang kemari, tiada lain untuk memberi petuah kepada kalian yang sedang menderita dalam kesusahan. Sebaiknya berusahalah padamkan api kesedihan itu dengan penuh kesadaran. Apa yang  telah dikatakan Raja Kresna kepada kalian,  itu amatlah patut untuk diikuti.

  Ikang prang lâwan sang mati tuhu paningkah Paҫupati.
Ri mûlanya n dewâsura malaga ngûnyâsêlur akol.
Paddâtyanteng ҫûraparimita silih Iwang silih arug.
Titih sor tang hyang meh aradina pêjah dening asura.
8
Soal perang dan mati sesungguhnya itu rencana Dewa Çiwa. Pada awalnya antara dewa-dewa dan para raksasa saling berseteru.
Mereka saling menggempur. Kedua belah pihak memperlihatkan keberanian tiada bandingnya. Namun dewa-dewa kalah oleh serangan raksasa.
Bhattâra Brahmâ, Wishnnu mangingêt-ingöt yatna ring ulah.
Ahöm lâwan dewâsura mamutêrekang jalanidhi.
Marapwan sidhâ ng amrêta mijila sâmpun mara n ulah.
Watêk hyang tang mambil ri ya karan-naning dewa salisuh.

9
Dewa Brahma dan Dewa Wisnu sadar akan adanya bahaya ini dan bersikap waspada. Mereka pun berunding dengan para dewa dan raksasa untuk menggulung lautan mencari air amerta. Dan dewa-dewa berhasil  menemukan air itu. Maka kesaktian mereka pun pulih kembali.

Ikang sâmpun lina pwa ya tikihên ang-janma wêkasan.
Makâdi ng sang Duryyodhana têmaha-ning daitya kuhaka.
Tukar tang hyang ring pûrwwa ri kala-nikân teki winangun.
Ya tûtênya n swarggastha yan ahayu dharmmanya n alaga.
10
Mereka yang telah mati hidup kembali. Demikian halnya dengan Suyodhana dan yang lainnya yang merupakan jelmaan raksasa jahat.  Maka ikhlas! Sebab siapa yang dalam medan pertempuran berlaku jujur berpegang pada prinsip dharma akan bertempat tinggal di sorga.


P u s t a k a  :
Prof. Dr. R.M. Sutjipto Wirjosuparto
Kakawin Bharata-Yuddha, Bhratara – Jakarta 1968

Sabtu, 07 Desember 2019  10:15 WIB
Drs. Slamet Priyadi di Kp. Pangarakan, Bogor